Ciorstaidh NicLeòid

Tha an artaigeil seo ann an Gàidhlig. Is urrainn an fhear Beurla a leughadh an seo.

Cruinneachaidhean Foillsichte

 * An Sireadh
 * Ceòlradh Cridhe

Beatha
Rugadh Ciorstaidh NicLeòid aig 40 Pabail Uarach air an 5mh là den Iuchar, 1880. B’i an tè as’òige de naoi chloinne aig Eachann Bàn agus Catrìona Chalum Pìobair, ochd nighnean agus aon bhalach. Cha d’fhuair gin aca foghlam foirmeil anns an àrd-sgoil ach i fhèin, agus bha i na ‘monitor’ aig 13 agus an uairsin na sgoilear-teagasg aig 14, puist a bha aice airson ceithir bliadhna.

Às dèidh sin bha i na ‘tidsear gun theisteanas’, agus bha i a’ teagasg aig Sgoil Airidhantuim. Fhad ’s a bha i an sin dh’fheumadh i a dhol a Ghlaschu airson deuchainnean a shuidhe gus an teisteanas-teagasg aice fhaighinn. Shuidh i na deuchainnean sin ann an 1901 agus 1902. Nuair a bha an teisteanas aice chaidh i a theagasg aig Sgoil Phoballach Mealbhaich ann an Cataibh, agus Sgoil Fishcross ann an Alloa. An sin phòs i Coinneach MacLeòid bho Tolsta Chaolais, air an 17mh là den Iuchar, 1907.

Ann an 1908 chaidh iad gu Ìle far an robh Mgr MacLeòid na cheannard air sgoil ceithir-tidsear ann am Port na h-Abhainne. Ann an 1909, chaidh e a shuidheachadh mar iar-cheannard air Ard Sgoil Ulapul, agus bha e na cheannard an ceann mìos neo dhà. Fhad ’s a bha i ann an Ulapul, chuir Ciorstaidh air dòigh consairtean agus bha i na bean an tighe aig òrain-luadhaidh. Dh’fhàg iad Ulapul ann an 1913 agus ghluais iad chun a’ Chananaich, far an robh Mgr MacLeòid na reachdadair (maighstir-sgoile) air Acadamaidh a’ Chananaich. Bha Ciorstaidh na tidsear Gàidhlig agus ceòl tro na bliadhnaichean seo. Chruthaich i còisir anns a’ Chananaich agus dh’ullaich i seinneadairean airson nam Mòdan. Cha robh mòran de na daoine a dh’àraich i airson còisirean agus airson a bhith nan seinneadairean a’ bruidhinn Gàidhlig gu fileanta, ach bha i deimhinne gum bu chòir dhaibh eòlas a bhith aca air na bha iad a’ seinn an àite direach na phoneataicean.

Theagasg i a cloinn fhèin (Màiri agus Coinneach) airson co-fharpaisean a’ Mhòd, agus bhuannaich iad duaisean airson an seinn.

Ghabh Ciorstaidh fhèin pàirt ann an co-fharpaisean aig Mòdan gu soirbheachail, gu h-àraidh ag aithris bàrdachd a sgrìobh i fhèin. Dh’ionnsaich i cuideachd am piàno a chluich, agus dheasaich i ceòl airson grunnan de a bàrdachd. Bha a pìosan-ciùil air am foillseachadh ann an Ceòlradh Cridhe, cruinneachadh de a bàrdachd air a chur gu ceòl.

Bha i tric a’ cumail cèilidhean anns an sgoil anns an robh i ag obair, air sgàth’s an ùidh a thog i ann an Gàidhlig agus ceòl Gàidhlig gu h-àraidh.

Ann an 1949, an dèidh do Mhgr MacLeòid a dhreuchd a leigeil seachad, chaidh Ciorstaidh agus an duine aice air siubhail gu Astràilia, a’ tadhal air Rhodesia, Afraca a Deas, agus Ceylon air an t-slighe. Nuair a thill iad chaidh iad a dh'fhuireach ann an Inbhir-Nis. Chaidh cruinneachadh de a bàrdachd, An Sireadh, fhoillseachadh ann an 1952, agus bha pìosan de a h-obair air am foillseachadh ann an Gairm cuideachd. Bha a' chuid as motha de a bàrdachd air a sgrìobhadh gu traidiseanta, ach rinn i pìos neo dhà anns an stoidhle ùr a bha a' tòiseachadh a bhith air a chleachdadh. Sgrìobh i bàrdachd, “Litir Chun A' Bhàird”, gu Somhairle MacGill-Eain a' moladh cho math's a bha a' bhàrdachd aige nuair a bha i fhèin gu math aosda. Tha a bàrdachd fhèin a' gabhail a-steach grunnan chuspairean farsainge, eadar an eilean, cogadh, dòighean dhaoine, agus creideamh. Tha e furasta aithneachadh gun robh i a' smaoineachadh gu math domhainn air iomadh chuspair, agus tha cuid dhiùbh a tha gu math cumhachdach.

Bhàsaich Ciorstaidh anns an Iuchar 1954.