Dòmhnall Ailig MacLeòid

Tha an artaigeil seo ann an Gàidhlig. Is urrainn an fhear Beurla a leughadh an seo.

Beatha
Rugadh Dòmhnall Ailig MacLeòid air a’ Chnoc air an 24mh là den Fhaoilleach, 1914. Mar dhuine òg bha e ag obair air an iasgach comhla ri athair, Murchadh MacLeòid (Rèibhis), a chaith mòran bhliadhnaichean air a’  Mhùirneag, bàta le a nàbaidh Calum MacLeòid.

Bha Dòmhnall Ailig gu math làidir agus cha do shaoil e càil de bhith a’ snàmh bho Ramadal a-null gu Tolm agus air ais tron samhradh.

Nuair a dh’fhàg e an iasgach ann an Leòdhas chaidh e don Chabhlach Mharsanta agus tron Dàrna Cogadh bha e a anns a’ Chabhlach Rìoghail, mar as tric a’ dìon bhàtaichean nan ‘convoy’ anns a’ Chuan Siar.

Ann an 1941, gun Leòdhas fhaicinn airson cha mhòr dà bhliadhna, thìrich e ann am Portsmouth agus anns a’ bhad fhuair e òrdugh a dhol air destroyer cabhlachail ann an Grianaig. Rinn e a shlighe an sin air trèana, a’ ruighinn a’ bhàta anmoch air an fhionnaraidh, agus le bhith sgìth bhon t-siubhal chaidh e fon deic a chadal.

Aig an àm sin, air sgàth ’s gu robh feum ann airson dìomhaireachd, cha deach innse dha maraichean càite an robh iad a’ dol gus an robh a’ bhàta air a slighe. Air dùsgadh, chaidh Dòmhnall Ailig air deic agus chunnaic e gu robh a’ bhàta air an acair a chur sios faisg air Suardail agus an Cnoc fhad ’s a bha iad a’ feitheamh airson an còrr den chonvoy.

Bho deic a’ bhàta chitheadh e taigh athar, le ceò ag èirigh bhon t-similear, a’ toirt air smaoineachadh air a bheatha an sin mar dhuine òg agus am maireadh e beò airson a dhol air ais a chaoidh tuilleadh. Sgrìobh e facail an òrain “Fàgail Ghrianaig” a tha mu dheidhinn fhaireachdainnean aig an àm sin.

Bha Dòmhnall Ailig cuideachd an sàs ann an tachartas a-thaobh an Queen Mary ann an 1942, nach tàinig am bàrr aig an àm. B’e caraid bho làithean òige a bha anns an duine a shlaod Dòmhnall Ailig bhon uisge: Iain Dan MacIomhair, à 6 Schoolpark air a’ Chnoc.

Sgrìobh Dòmhnall Ailig grunnan òrain agus bàrdachd thairis air na bliadhnaichean (a tha a-nis uile air an call, ach a-mhàin Fàgail Ghrianaig, a tha air a sheinn fhathast). Bha guth seinn làidir aige agus bhiodh e tric ga chuir gu feum.

Ged nach do phòs e a chaoidh, bha e fortanach gu leòr a’ chuid as motha den t-saoghal fhaicinn agus chòrd e ris a bhith a’ tadhal air ais air tìr a dhachaigh mus d’fhuair e an cianalas-siubhail a-rithist agus chaidh e air ais don mhuir. Bha e a’ faicinn a bheatha mar dibhearsain, agus bhiodh e ag innse mòran sgeulachdan mu na thachair dhà air feadh an t-saoghal.

Gu neònach airson duine a bha cho làidir le snàmh, chaidh Dòmhnall Ailig a bhàthadh air a’ Chluaidh air an 23mh là den Mhàirt, 1972.