Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach

Tha an artaigeil seo ann an Gàidhlig. Is urrainn an fhear Beurla a leughadh an seo.

Beatha
Rugadh Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach ann an Garrabost Uarach ann an 1919, agus dh’fhurich e an sin a’ chuid as motha de bheatha gus an deach e a Steòrnabhagh na sheasgadan. Bha dà bhràthair aige (Iain, a bha na b’aosda, agus Dòmhnall, a bha na b’òige) agus aon phiuthair, Catrìona, a bha na b’òige na e.

Ann an Sgoil Phabail thug am maighstir-sgoile, Seumas MacThòmais, buaidh mòr air, oir bhiodh e a’ dèanamh leasain air meadrachd, co-fhuaim, agus ruithim ann am bàrdachd Gàidhlig, agus fiù’s a’ dèanamh rannan gun ullachadh anns a’ chlas. A dh’aindeoin seo, cha b’urrainn dha Dòmhnall Alasdair Gàidhlig a sgrìobhadh neo a leughadh, oir cha robh e air càil dheth fhaighinn anns an sgoil, ach thug MacThòmais buaidh air gu ùidh a bhith aige ann am bàrdachd.

Dh’fhàg e Sgoil MhicNeacail lethach slighe tro fhoghlaim, air sgàth an cosgais a bha na lùib, ach bha a bhràthair Iain anns an oilthigh agus thug e air Dhòmhnaill Alasdair sgrìobhadh gu sgoil a dhèanadh teagasg tron phost. Rinn e cùrsa tron phost airson trì bliadhna, ag ionnsachadh Beurla, eachdraidh, cruinn-eòlas, matamataic, feallsanachd nàdarach agus ceimiceachd. Fad na h-ùine seo rinn e beagan airgead le bhith ag obair air mòine agus talamh.

Thug a bhràthair Iain dhà leabhar bàrdachd Beurla, cuideachd, agus thug seo buaidh mòr air. Thòisich e a’ sgrìobhadh rannan Beurla mun àm sin, agus chuir e aon de na pìosan bàrdachd gu pàipear nàiseanta airson co-fharpais. Fhuair e litir bhon fhear-deasachaidh a’ moladh a’ bhàrdachd ach ag ràdh nach robh an cuspair a thagh e freagarrach. Dh’iarr an duine barrachd de obair Dhòmhnaill, ach cha robh càil eile aige, oir b’e seo a’ chiad pìos bàrdachd a sgrìobh e.

Chaidh Dòmhnall Alasdair don RAF ron chogadh, agus tron chogadh bha e ann am bomairean an RAF mar fear-rèidio agus gunnair. Fhuair e inbhe oifigeir gu luath, agus chum e air mar fhear-teagasg fada an dèidh crìoch a’ chogaidh. Cha do chòrd e ris mòran a bhith ag obair ann an oifis, ach nuair a bha a thìde an àirde chaidh iarraidh air fuireach nas fhaide airson peinnsean nas àirde fhaighinn. Nuair a dh’fhaighnich e dhaibh dè a bharrachd a bhiodh ann, fhuair e am freagairt ‘còig tasdain anns an t-seachdain’. Dh’innis e dhaibh gu robh tòrr aige ri dhèanamh aig an taigh agus cha do fhuirich e na dhreuchd càil nas fhaide.

Thog e taigh ann an Garrabost, agus bha e ag obair am measg nan dall anns na h-Eileanan an Iar airson seachd bliadhna fichead. Fhuair e deagh eòlas air dà bhàrd tron obair sin: Dòmhnall Ruadh Chorùna agus Murchadh MacPhàrlain, ach cha bhiodh iad a’ bruidhinn mu dheidhinn bàrdachd ach cogadh.

Sgrìobh Dòmhnall Alasdair pìos neo dhà mu dheidhinn an Dàrna Cogadh, ach bha e den bheachd nach robh iad a’ tighinn faisg air mar a bha an cogadh dha fhèin. Sgrìobh e bàrdachd eile, a chaidh fhoillseachadh ann an Gasait Steòrnabhagh, agus sgrìobh e cuideachd rosg agus sgeulachdan a chaidh an cur ann an Gairm. Thug Ruaraidh MacThòmais mòran misneachd dha airson rosg a sgrìobhadh.